tvcn Tolk - en Vertaalcentrum Nederland

Vragen of tolk reserveren?

Bel: 088 255 52 22

Taal en cultuur

  • Geplaatst door TVCN |
  • 5-12-2017

Elke taal bevat unieke woorden die niet makkelijk te vertalen zijn. Dat is prachtig, omdat je zo mooi kunt zien dat er verschillende manieren zijn om iets aan te duiden en het geeft je de mogelijkheid om met een ander perspectief naar de wereld te kijken.

Wij zeggen altijd, als we Nederland willen omschrijven aan buitenlandse vrienden, dat we een land zijn van 'gezelligheid'. Dat woord, vinden wij, is niet te vertalen. Het hoort bij ons omdat alleen wij, Nederlanders, de echte betekenis van het woord kennen. De Engelse vertaling 'cosy' dekt de lading niet. Het is slechts een halve vertaling van gezellig, omdat bij cosy het gezelschap minder centraal staat, zoals in het Nederlandse knus en huiselijk. Een ander taalprobleem: hoe vertaal je in hemelsnaam 'bitterbal' in het Engels?

Het Engelse woord siblings en in het Duits geschwister, beide verzamelnaam voor broers en zussen, bestaat weer niet in het Nederlands. Je zou 'gezinsleden' kunnen zeggen, maar daar vallen vader en moeder ook onder. Verwanten dan? Nee, dat is dan weer veel te ruim. Met een beetje fantasie kun je er nog 'brussen' of 'zoers' van maken, maar of dat woord ooit zal aanslaan? Het geeft in ieder geval stof tot nadenken, want wat zegt dat eigenlijk over onze cultuur en de relatie met onze familie dat wij zo'n woord niet kennen?

Als het gaat om het benoemen van kleuren, zijn er ook verschillen tussen talen. Niet alle culturen nemen het kleurenspectrum op dezelfde manier waar: de Westerse wereld ziet in de basis violet, indigo, blauw, groen, geel, oranje en rood, terwijl Japanners bijvoorbeeld onderscheid maken als het om de kleur blauw gaat. Voor lichtblauw gebruiken zij mizuiroen, voor donkerblauw ao, een kleur die niet groen is maar ook niet blauw. Behalve dat ze twee aparte woorden hebben om de kleurschakeringen van blauw aan te geven, zien ze het dus ook als een totaal andere kleur dan culturen waarin de kleurschakering met woorden uit dezelfde taalcategorie worden aangeduid, zoals het Nederlands.

In Portugal doen mensen waarschijnlijk vaak dingen op het laatste moment, want zij hebben een woord dat dat perfect omschrijft: desenrascanço, van het werkwoord desenrascar. De essentie van het woord is: 'de kunst om een oplossing te vinden voor een probleem op de laatste minuut, zonder planning of de juiste middelen'. Sommige Portugezen vinden dat dit woord, net zoals wij dat vinden van 'gezellig', de essentie van de Portugese cultuur blootlegt.

Een woord dat je alleen kan vinden in een Duits woordenboek is Backpfeifengesicht, wat zoiets betekent als 'een gezicht dat een vuist verdient'. Geweldvol, maar of wij Nederlanders nou zo trots moeten zijn op het woord 'swaffelen'?

Er wordt wel eens gezegd dat Eskimo's meer dan 100 woorden voor sneeuw hebben, maar dat is een fabeltje. Uiteraard hebben Eskimo's meer variaties voor sneeuw dan iemand uit een land waar nooit een vlokje valt. De antropoloog en taalkundige Franz Boas schreef in 1911 dat Eskimo's in Canada basiswoorden hebben voor verschijningsvormen van sneeuw, namelijk: aput (sneeuw op de grond), gana (sneeuw in de lucht) piqsirpoq (opwaaiende sneeuw) en qimuqsuq (sneeuwjacht).

In de Finse taal bestaat er geen woord voor alsjeblieft. Ze proberen daarmee heus niet onbeleefd te zijn. Als een Fin wil zeggen: "mag ik alstublieft een broodje", dan zegt hij "kun je me misschien dat broodje geven?" of "mag ik dat broodje hebben?", waarna ze meestal uiterst beleefd dankjewel zeggen.

Iets bestaat pas echt als het een naam heeft. En zaken krijgen een naam als ze in een samenleving relevant zijn om 'gezien' te worden. De woorden in een taal zeggen dus veel over een samenleving. Tegenwoordig belanden er steeds meer Engelse woorden in de Nederlandse woordenschat. En het Nederlands zit ook vol leenwoorden uit het Duits en Frans. Dat maakt een taal alleen maar kleurrijker. Woorden als 'skypen' en 'e-mailen' zijn internationaal en in bijna elke taal opgenomen, maar er blijven verschillen. Zoveel talen, zoveel woorden, zoveel interpretaties. Dat maakt elke taal en de bestudering ervan alleen maar interessanter.