TVCN TVCN
Binnen 1 minuut een tolk aan
de lijn?
Bel: 088 255 52 22

Cultureel respect binnen de gezondheidszorg

Cultureel respect binnen de gezondheidszorg

Wie we zijn, wordt grotendeels bepaald door cultuur. Cultuur omvat taal, waarden, gebruiken, acties, hoe we beslissingen nemen, problemen oplossen en hoe we ons persoonlijk identificeren. Cultuur bepaalt wat je eet, hoe je spreekt, wat je draagt en hoe je voor jezelf en anderen zorgt. Maar hoe ga je daarmee om in de zorg? Het begint met cultureel respect!

Respecteren van cultuur in de gezondheidszorg

Cultureel respect betekent het begrijpen van de waarden en overtuigingen van een bevolkingsgroep zodat je juist kunt reageren op en voldoen aan de behoeften van verschillende patiënten. Het ideaalst is als cultureel respect van invloed is op de manier waarop zorgorganisaties zorgkaders opbouwen, onderzoek uitvoeren en analyseren, bevolkingsgroepen betrekken en een vertrouwensrelatie opbouwen tussen patiënten en zorgverleners.

Ik heb een persoonlijk voorbeeld van cultureel respect. Ik ga altijd naar een kapsalon waar zowel vrouwen als mannen uit allerlei culturen worden behandeld en waar ook kappers van beide geslachten werken. Daar zag ik een keer een vrouwelijke klant met hoofddoek samen met een kapster in de keuken verdwijnen. Uit respect voor haar cultuur werd zij in de keuken geknipt en geföhnd zodat zij niet door mannen gezien zou worden zonder haar hoofddoek. De mannelijke kappers betraden gedurende de behandeling van de klant de keuken niet. Ook heb ik wel eens gehoord dat er kapsalons zijn die een bepaalde avond per maand openstellen voor moslimvrouwen. Op zo’n avond werken alleen vrouwelijke kappers en worden de ramen bedekt zodat de klanten zich prettig en comfortabel voelen.

Het zou mooi zijn als zorg ook op zo’n manier wordt benaderd zodat patiënten zich comfortabel en verzorgd voelen op momenten wanneer zij het meest kwetsbaar zijn. Hoe mooi zou het zijn als alle medewerkers in de zorg – van receptionist(e) tot chirurg – de tijd nemen om zich in te leven in de culturen, ideeën en overtuigingen van patiënten en die informatie gebruiken om patiënten voor te lichten en betere zorg te bieden?

Als je als zorgverlener andermans cultuur begrijpt en daar ook naar handelt, dan laat je zien dat je de cultuur respecteert. Door je in te leven begrijp je de onzichtbare barrières die een patiënt ervan kunnen weerhouden om effectief een (chronische) aandoening te laten behandelen of om te voorkomen dat zij naar alternatieve zorg zoeken. Als de patiënt cultureel respectvol wordt benaderd, dan komt dit de zorgverlening enkel maar ten goede. Patiënten zullen de zorg die zij krijgen ook beter begrijpen, meer vertrouwen hebben in de antwoorden die ze krijgen op hun vragen en ook weten dat zij bevoegd zijn om hun eigen zorg te beheren of om de hulp en bijstand in te roepen van familie of de gemeenschap.

Wat kan je zelf doen?

Geld, maar vooral tijd staan vaak in de weg voor zorgorganisaties om op de juiste manier in te spelen op elke cultuur waarmee zij te maken krijgen. Er moet vaak snel gewerkt worden en dan zo effectief mogelijk volgens vastgestelde protocollen. Toch kun je als zorgverlener wat simpele stappen nemen die echt niet zoveel tijd kosten en al helemaal geen geld.

Culturele kennis opdoen en verschillen erkennen

Neem eens de tijd om met mensen op te trekken uit culturen die je veel tegenkomt in je werk. Leer zoveel mogelijk over hun normen, waarden en gebruiken en gebruik die kennis wanneer je patiënten behandelt. Let erop dat je culturele kennis niet verwart met persoonlijke stereotypen. Wanneer je buiten de zorgomgeving met mensen praat en tijd doorbrengt, dan ben je mogelijk beter in staat te begrijpen wie jouw patiënten in de eerste plaats zijn als mens in plaats van als patiënt. Kijk gewoon eens in jouw woonomgeving. Je hebt vast wel in de straat of flat buren met een andere culturele achtergrond. Ga met hen in gesprek, nodig ze uit op de koffie. En zeg gerust dat je meer over hun cultuur wilt leren zodat je ook je werk beter kunt doen. Ze zullen je er alleen maar om respecteren!

Begrijp jouw persoonlijke cultuur

Verdiep je eens in jouw eigen cultuur. Hoe bepaalt deze cultuur hoe je anderen behandelt en benadert? Wij Nederlanders staan bekend als behoorlijk direct en dat wordt in heel veel culturen niet begrepen of zelfs als onbeschoft gezien. Zelfs in Westerse culturen hebben ze vaak moeite met onze directheid. Lees dit artikel van de BBC maar eens!

Evalueer jezelf

Wat is voor jou belangrijk in termen van het ontvangen en geven van goede patiëntenzorg en klantenservice? Zie je overeenkomsten en verschillen? Kun je voor jezelf identificeren hoe je kunt inspelen op verschillen? Ook als je onder tijdsdruk staat?

Bekijk gedrag in een culturele context

Het draait allemaal om waarneming. Een patiënt die bijvoorbeeld worstelt met medicijnaanhankelijkheid is waarschijnlijk niet lui of vergeetachtig, maar heeft mogelijk een negatieve houding die voortkomt uit bepaalde factoren. Bijvoorbeeld een ervaring uit het verleden, familiale of religieuze overtuigingen of financiële barrières. Sla voor jezelf op of bepaalde gedragingen vaker voorkomen binnen bepaalde culturen. En bedenk dan hoe je dit het beste kunt benaderen zodat je toch de juiste zorg kunt verlenen zonder dat je wordt gewantrouwd.

Last but not least: een taalbarrière wegnemen

Naast culturele verschillen is een taalbarrière vaak een groot probleem. Om de patiënt beter te begrijpen wanneer hij of zij het Nederlands niet of niet goed beheerst, is het inzetten van een tolk noodzakelijk. Ook hierdoor toon je respect richting de patiënt omdat je een middel inzet voor begripvolle communicatie over en weer. Een tolk per telefoon is de snelste oplossing, die heb je doorgaans binnen een minuut in elke gewenste taal aan de telefoon. Een videotolk is ook een optie, vooral wanneer je van tevoren kan inschatten dat mogelijke non-verbale communicatie moet worden gezien. Tolken zijn veelal moedertaalsprekers en zo niet dan sowieso ook heel bekend met de cultuur; zij kunnen cultuurafhankelijke non-verbale communicatie zien hierop inspelen.

In veel culturen vertrouwt men op een informele tolk, zoals een familielid, buurman/vrouw of iemand uit de gemeenschap die vaker anderen bijstaat. Dit heeft vaak te maken dat zijn persoonlijke en gezondheidsproblemen niet willen delen met een vreemde. Iedereen die in de zorg werkt weet echter als geen ander dat informele tolken niet wenselijk zijn omdat zij vaak vanuit hun cultuur niet alles vertalen, vooral als een onderwerp in de taboesfeer ligt. Leg de patiënt uit waarom je een professionele tolk wilt inzetten. Bijvoorbeeld omdat de tolk gespecialiseerd is in medisch tolken. En vertrouw uiteraard nooit op Google Translate of een andere online vertaalmachine. Dit is prima wanneer een patiënt een enkel woord niet begrijpt en je hiervoor een vertaling zoekt, maar niet voor hele gesprekken. Een vertaalmachine houdt immers geen rekening met cultuurverschillen!

Cultuurworkshop

Heb je in je werk veel met de Eritrese en/of de Arabische cultuur te maken en merk je daarbij dat cultuurverschillen vaak tot onbegrip leiden? Dan is het een aanrader om met een groepje collega’s onze cultuurworkshop ‘Van Baklava tot Stroopwafel’ te volgen. In deze drie uur durende workshop word je door twee cultuurspecialisten meegenomen op een reis van cultuurverschillen en overeenkomsten binnen de Eritrese en de Arabische cultuur. Meer informatie en een factsheet vind je op deze pagina.