tvcn Tolk - en Vertaalcentrum Nederland

Vragen of tolk reserveren?

Bel: 088 255 52 22

Endoniem en exoniem, wat zijn dat eigenlijk?

  • Geplaatst door TVCN |
  • 11-07-2017

Staat u er wel eens bij stil dat hoe wij een land noemen, vaak heel anders is dan de naam in het land zelf? Vaak is een landsnaam nog wel af te leiden van het origineel, bijvoorbeeld de United States of America, of Deutschland. Maar soms is het echt niet herkenbaar voor ons, zoals Suomen Tasavalta, wat voor ons de Republiek Finland is.

Dit verschil in namen noemen wij endoniemen en exoniemen.

Endoniemen zijn de topografische namen in de taal die in het desbetreffende land wordt gesproken. Een exoniem is de topografische naam van een land of plaats zoals die in een andere taal wordt uitgesproken. Deutschland is dus een endoniem. Duitsland in het Nederlands, Germany in het Engels en Allemagne in het Frans zijn exoniemen. Er bestaan echter ook topografische namen die helemaal geen exoniem hebben.

Men zegt vaak dat een endoniem de oorspronkelijke naam van een land of plaats is, maar dat is zelden het geval. Oude geschriften hebben aangetoond dat huidige namen vroeger heel anders waren. Neem het exoniem Keulen. Het huidige endoniem is Köln, maar in de Romeinse tijd was dat Colonia. Een ander goed voorbeeld is de Franse plaats Duinkerke, een exoniem voor Dunkerque. Het exoniem is echter ouder dan het endoniem, want de plaats lag in de oudheid in Nederlandstalig gebied en heette dus eerst ook Duinkerke.

Exoniemen voor plaatsnamen komen vooral veel voor in tweetalige gebieden, bij grensplaatsen, havensteden en andere plaatsen die van internationaal belang zijn of zijn geweest. Alleen al de Nederlandse stad Vlissingen kent verschillende exoniemen die nog steeds worden gebruikt, zoals Flushing, Flessingue, Flessinga en Flesinga. Dit omdat Vlissingen in de gouden eeuw een belangrijke handelsstad was. En de Zweedse havenstad Göteborg heeft het oude, Nederlandse exoniem Gotenburg en het Engelse Gothenburg doordat de stad in de 17e eeuw mede met de hulp van Nederlanders en Schotten werd gebouwd en tot ontwikkeling werd gebracht. En in de daaropvolgende eeuwen hechte handelsbetrekkingen met beide landen onderhield.

Zoals gezegd zijn er ook topografische namen die helemaal geen exoniem hebben. Dit zijn bijvoorbeeld plaatsen die nog niet al te lang geleden pas in andere landen bekend werden, zoals Benidorm. En ook betrekkelijk weinig plaatsen in de Nieuwe Wereld (continenten die door de Europeanen vanaf 1492 werden ontdekt) hebben exoniemen. Daarnaast zijn er veel exoniemen in de loop der tijden verdwenen. Het vroegere Brunswijk is voor ons nu gewoon Braunschweig, Elseneur nu Helsingør en Kantelberg nu Canterbury. En soms zijn in bepaalde landen exoniemen gewoon niet gewenst. Men verlangt dan dat in andere landen ook de endoniem wordt gebruikt. Neem bijvoorbeeld het exoniem Ivoorkust, dat in het Engels niet meer Ivory Coast mag worden genoemd, maar Côte d’Ivoire ‘moet’ worden genoemd. Een ander voorbeeld is dat de regering van het bij ons bekende Cambodja verlangt dat in het buitenland het endoniem Kampuchea wordt gehanteerd. En zelfs in Nederland hebben we hier een mooi voorbeeld van. Men heeft namelijk besloten dat Friesland tegenwoordig officieel Fryslân heet.

Endoniemen en exoniemen kunnen amper, maar ook heel veel van elkaar verschillen. Soms gaat het enkel om een verschil van slechts een accentteken, zoals in Panamá. Maar soms is het verschil juist weer heel groot, zoals het Franse exoniem Pays-Bas voor het endoniem Nederland of het Franse endoniem Lille voor het Nederlandse exoniem Rijsel. En vaak worden endoniemen en exoniemen hetzelfde geschreven, maar heel anders uitgesproken. Zo wordt Berlijn hetzelfde geschreven in het Duits, Frans en Engels, maar de uitspraak is in deze talen verschillend.

Last but not least kan het ook nog voorkomen dat topografische namen verschillen omdat het endoniem uit een taal afkomstig is die niet met een van het Latijnse alfabet afgeleid alfabet of schriftsysteem geschreven wordt, zoals Chinees, Arabisch of Russisch. In dergelijke gevallen komt het in de praktijk vaak voor dat er alternatieve schrijfwijzen van het endoniem bestaan, afhankelijk van het gebruikte transcriptiesysteem.

Wilt u weten wat het endoniem is voor het exoniem wat u kent? Op de site endonymmap.com kunt u het vinden!