tvcn Tolk - en Vertaalcentrum Nederland

Vragen of tolk reserveren?

Bel: 088 255 52 22

Lingua franca

  • Geplaatst door TVCN |
  • 4-05-2017

Hebt u ooit van de term lingua franca gehoord? Het is Latijn voor ‘vrij toegankelijke taal’. De term wordt veel gebruikt in de tolk- en vertaalwereld, het verwijst naar een taal die op grote schaal als gemeenschappelijk communicatiemiddel wordt gebruikt tussen mensen met een verschillende moedertaal.

Zo kan bijvoorbeeld tijdens een congres het Engels de lingua franca zijn. Engels is dan de hoofdtaal waarin de gastsprekers spreken. Maar ook het Papiaments op Aruba, Bonaire en Curaçao en het Arabisch in de Arabische wereld zijn lingua francae. Oorspronkelijk was het echter een taalvorm, een beetje vergelijkbaar met het Esperanto.

Oorsprong
De oorspronkelijke lingua franca was een gemengde taal die hoofdzakelijk, voor ca. 80 procent, bestond uit het Italiaans met een brede aanvulling uit het Turks, Frans, Grieks, Arabisch, Portugees en Spaans. Het werd gebruikt in het hele oostelijke Middellandse Zeegebied als de taal van handel en diplomatie in en rond het Renaissance tijdperk. In die periode domineerde Italiaanstaligen de zeehandel in de havensteden van het Ottomaanse rijk. Lingua franca betekent in het Italiaans letterlijk 'Frankische taal', verwijzend naar de grote invloed van de Franken in West-, Midden- en Zuid-Europa sinds de dagen van Karel de Grote. In de Middeleeuwen en tijdens de Renaissance was het Latijn de lingua franca van de wetenschappelijke gemeenschap. Door de opkomst van het Frans begon het Latijn in de 17e eeuw haar positie als lingua franca te verliezen, maar pas in de eerste helft van de 19e eeuw verloor het Latijn haar status als lingua franca geheel. Daarna werd het Frans de Europese cultuur- en diplomatentaal en het Duits de taal van de wetenschap. Na de Tweede Wereldoorlog, tot aan de val van de Berlijnse Muur, was het Russisch de lingua franca van het Oostblok.

Tegenwoordig
Voorbeelden van lingua francae zijn talrijk en bestaan ​​op alle continenten. Er zijn vele lingua francae gecentraliseerd in bepaalde regio's, zoals Arabisch, Chinees, Frans, Russisch en Spaans. Het duidelijkste voorbeeld in deze tijd is Engels. Dit is deels een uitvloeisel van de economische en culturele dominantie van de Engelssprekende landen, denk aan film en televisie met ondertiteling en automatisering. Voor een ander deel komt het voort uit het feit dat vele landen voormalige Engelse kolonies zijn. Soms fungeert het Engels ook als neutrale taal, zoals in India, waardoor een gevoelige keuze tussen inheemse talen onnodig is. Op bepaalde deelterreinen is het Engels eveneens zeer herkenbaar als lingua franca. Zo is het de internationale taal in het (vlieg)verkeer en heeft het de dominante rol van het Duits in wetenschappelijke publicaties geheel overgenomen.

Kunsttalen
Ook een kunsttaal doet vaak dienst als lingua franca. Het bekendste voorbeeld hiervan is het Esperanto. Deze kunsttaal is zelfs oorspronkelijk ontworpen met het doel als lingua franca te dienen. Echter zijn pogingen om het Esperanto tot mondiale lingua franca te verheffen slechts gedeeltelijk gelukt. Een andere, minder bekende, kunsttaal is het Lingua Franca Nova (LFN). Het is een eenvoudige kunsttaal ontworpen door Dr. C. George Boeree, bedoeld voor internationale communicatie. De taal is geïnspireerd door het Frans, Italiaans, Portugees, Spaans en Catalaans. Lingua Franca Nova wordt soms ook wel Europijin of Creol genoemd. Zoals de meeste creooltalen heeft LFN een sterk vereenvoudigde grammatica. De taal wordt fonetisch gespeld en maakt gebruik van 21 letters van het Latijnse alfabet of het Cyrillische alfabet. De a is de meest centrale klank in de taal. LFN wordt in het spectrum van talen vaak geplaatst tussen Interlingua (ook een kunsttaal) vanwege haar natuurlijke karakter en Esperanto vanwege haar eenvoudige grammatica. Deze drie talen zijn echter wel geheel zelfstandig, de ontwikkeling in de ene taal is onafhankelijk van ontwikkelingen in de andere.