Waarom vertalen nog altijd mensenwerk is

  • Geplaatst door TVCN |
  • 16-02-2017

De technologische revolutie is in volle gang en wij omarmen de bijbehorende veranderingen meer dan ooit tevoren. Het internet, smartphones, tablets, touch screens… technologie is overal en het maakt ons leven een stuk gemakkelijker. Maar zijn er ook aspecten waar machines en technologie kunnen falen?

Zonder twijfel hebben technologie en machines kwaliteit gebracht aan de manier waarop we ons leven leiden, maar welke verbeteringen hebben ze precies in ons leven gebracht? Eigenlijk best veel. Neem alleen al een auto, waarmee je in minder dan een uur 60 kilometer verder kunt komen. U zou het maar moeten lopen! Of bijvoorbeeld een ouderwetse scalpel, die is niet opgewassen tegen de precisie van laserchirurgie.

Technologie verslaat de mens op talloze gebieden. Maar zijn er ook gebieden waar de mens nog steeds belangrijker is dan technologie en machines? Nou, afgezien van het feit dat de mens in de eerste plaats al deze ingenieuze machines produceert, zijn er nog meer gebieden waarin we onvervangbaar zijn. Probeer uw computer maar eens een gedicht te laten schrijven of uw tablet een song te laten componeren zonder dat uw hulp eraan te pas komt. Machines en technologie zijn goed, maar niet zó goed…

Taal is een goed voorbeeld. Alleen mensen zijn in staat om taal volledig te begrijpen en te vertalen. Google Translate en Microsoft Bing zijn er redelijk in geslaagd om geautomatiseerde vertalingen naar een vrij goed niveau te brengen, maar geautomatiseerde vertalingen zullen nooit de concurrentie aan kunnen gaan met menselijke vertalers. De verschillende stijlen, contexten, culturen en nuances in taal zijn slechts een paar essentiële details die machines niet kunnen begrijpen. Probeer bijvoorbeeld maar eens een e-mail in het Engels met behulp van een online vertaalmachine te vertalen naar uw moedertaal. Waarschijnlijk zult u de kern van de boodschap wel begrijpen, maar u zult ook zien dat de vertaling niet helemaal klopt.

Stelt u zich nu eens een meer complexe tekst zoals een roman voor, met een groot aantal bijvoeglijke en zelfstandige naamwoorden, metaforen en spreektaal en door de hele tekst synoniemen. Probeer eens een stukje tekst van bijvoorbeeld Flaubert in de originele taal waarin het is geschreven (Frans) te vertalen naar het Nederlands met behulp van Google Translate. U zult waarschijnlijk helemaal niets van de vertaling begrijpen.

Taal is een geweldig communicatie-instrument. Het is ook één van de laatste resterende belemmeringen in het creëren van één grote, globale gemeenschap. En tenzij alle zeven miljard mensen op deze wereld het eens zijn met het spreken van één gemeenschappelijke taal, zal dit altijd het geval zijn. En dit is waarom vertalingen zo'n belangrijk instrument zijn in de huidige, digitale en geglobaliseerde wereld.

Talen kennen nogal wat eigenaardigheden waardoor mensen altijd boven vertaalmachines staan als het gaat om vertalingen. Sommige woorden zijn gewoonweg niet altijd exact te vertalen van de ene naar de andere taal. Neem bijvoorbeeld het Duitse woord fingerspitzengefühl. Dit woord gebruiken wij in Nederland best vaak, maar een echte vertaling hebben we er niet voor. Het betekent een goed ontwikkeld gevoel of vaardigheid om een situatie juist in te schatten en erin op te treden.

Het woord dat vaak door vertalers wordt gezien als één van de moeilijkst vertaalbare woorden is het Congolese woord ilunga. Het woord wordt gebruikt voor iemand die bereid is welke vorm van misbruik ook de eerste keer te vergeven, het de tweede keer te tolereren, maar het niet te tolereren en te vergeven wanneer het de derde keer gebeurt. Wanneer professionele vertalers al moeite hebben met dit te vertalen, laat staan wat machines er van maken…

Taal is complex, maar ook prachtig. Hoewel veel talen van oudsher overeenkomsten hebben, zijn er zo veel verschillen tussen al die talen dat alleen mensen die kunnen begrijpen. In veel dingen zijn machines beter dan de mens, maar als het gaat om vertalingen doen mensen het echt beter!