tvcn Tolk - en Vertaalcentrum Nederland

Vragen of tolk reserveren?

Bel: 088 255 52 22

Catalaans: geen Spaans dialect maar een taal op zich

  • Geplaatst door TVCN |
  • 16-08-2016

Wat weten wij eigenlijk over het Catalaans? Vaak wordt gedacht dat het Catalaans een dialect van de Spaanse taal is, maar niets is minder waar. Het is een taal op zich die in meerdere gebieden wordt gesproken, ook buiten Spanje. Reden te meer om het Catalaans eens onder de loep te nemen!

Het Catalaans is een Romaanse taal die door ruim tien miljoen mensen in verschillende dialecten en variëteiten wordt gesproken in Spaanse gebieden en daarbuiten. Het meest bekend is de Spaanse autonome gemeenschap Catalonië, maar de taal wordt ook gesproken in Andorra, in het oosten van de Spaanse regio Aragón, in de autonome gemeenschap Valencia, op de Balearen, in het Zuid-Franse Roussillion, in een klein gedeelte van Murcia en in de stad Alghero op het Italiaanse eiland Sardinië.

De taal lijkt veel op het Castiliaans (Spaans), maar heeft ook sterke overeenkomsten met het Occitaans dat in Zuid-Frankrijk wordt gesproken. In het ministaatje Andorra is het Catalaans de officiële taal. In Spanje is volgens de (zestalige) Spaanse grondwet het Castiliaans de officiële taal, maar worden andere talen zoals het Catalaans, Galicisch en Baskisch ook officieel erkend in de autonome gemeenschap waar zij worden gesproken.

Zoals gezegd is het Catalaans een Romaanse taal, waardoor de oorsprong in het Latijn te vinden is. De taal is echter dichterbij het Latijn gebleven dan het Castiliaans. Dit omdat het Catalaans minder invloed heeft ondervonden van het Arabisch tijdens de Moorse bezettingen in de Middeleeuwen; de bezetting van de Catalaanssprekende gebieden duurde korter dan op de rest van het Iberische schiereiland. Daarnaast kende het Catalaans tussen de 13e en 15e eeuw een literair hoogtepunt door de filosoof, dichter, schrijver en theoloog Ramon Llull, de eerste Europese auteur die voor zijn publicaties een Romaanse taal, het Catalaans, verkoos boven het Latijn.

Rond het einde van de 15e eeuw kreeg het Spaans meer en meer de overhand onder de politieke macht van het Huis van Castilië en met de opkomst van Huis Bourbon werd het Catalaans uiteindelijk in 1714 helemaal verboden. Pas in de 19e eeuw, tijdens de industriële revolutie, kende het Catalaans een eerste herleving omdat de opkomende burgerij onder invloed van macht en welvaart voor het Catalaans koos. De taal kreeg in 1931 een officieel statuut, echter voor korte duur. In 1939 kwam dictator Franco tijdens de Spaanse Burgeroorlog aan de macht en hij verbood niet alleen het Catalaans, maar liet ook alle Catalaanstalige boeken van na 1850 vernietigen. Na de dood van Franco werd het Catalaans als onderdeel van het democratiseringsproces in 1975 weer toegelaten, en het daaropvolgende schooljaar werd de taal weer ingevoerd in het onderwijs. Sinds 1978 is de taal in de Spaanse grondwet als officieel opgenomen 'in de autonome regio's waar het gesproken wordt, in overeenstemming met de regionale grondwet'.

Vandaag de dag is het Catalaans nog steeds een levendige taal die door miljoenen mensen wordt gesproken. Sterker nog, in bepaalde gevallen is het zelfs verplicht om het Catalaans te beheersen. Zo moet men de Catalaanse taal in woord en geschrift beheersen om in dienst te kunnen treden van de Catalaanse overheid, inclusief het openbaar onderwijs. Op lagere en middelbare scholen wordt volledig in het Catalaans onderwezen, met als tweede taal het Spaans (Castiliaans). Ook op universiteiten in Catalonië voert het Catalaans de boventoon (naast Spaans en Engels in veel mindere mate). Overigens spreken nagenoeg alle Catalanen naast het Catalaans ook vloeiend Spaans. Wie goed Spaans spreekt hoeft dus tijdens een verblijf in Catalonië niet bang te zijn dat men u niet begrijpt. En zelfs wanneer men in het Catalaans reageert, zult u het doorgaans gewoon begrijpen!