tvcn Tolk - en Vertaalcentrum Nederland

Vragen of tolk reserveren?

Bel: 088 255 52 22

Hebban olla vogala…

  • Geplaatst door TVCN |
  • 17-11-2016

Een van de oudste zinnen in de Nederlandse taal spreekt tot de verbeelding. Dit versje is namelijk net zo oud als het romantisch is: “Hebban olla vogala nestas hagunnan hinase hic anda thu, wat unbidan we nu? “ oftewel 'Alle vogels zijn al aan het nestelen, behalve jij en ik; waar wachten we nog op?'.

Dit versje is gevonden in een Latijns boek. Het werd in 1100 geschreven door een Vlaamse monnik die in een Engels klooster verbleef. Het gaat hier waarschijnlijk om een pennenproef, een zogenaamde 'probatio pennae'. In de middeleeuwen schreven monniken natuurlijk niet met pennen of potloden, maar met een ganzenveer. Er werd heel wat geschreven en men moest natuurlijk af en toe controleren of de ganzenveer nog wel scherp was. Waarschijnlijk was het versje het eerste wat de schrijver te binnen schoot.

Laat je je fantasie even de vrije loop, dan kun je je zo voorstellen dat deze monnik met een meisje in zijn achterhoofd dit liefdesversje opschreef. Misschien kwam ze wel langs het klooster, en was zij het die hem inspireerde. Zijn werk bestond waarschijnlijk uit het overschrijven van Latijnse en Oudengelse teksten. Het is begrijpelijk dat hij even de behoefte had om wat luchtigs neer te pennen.

Veel later bleek echter dat het bekende Hebban olla vogala…' niet de oudste zin is in de taal die wij tegenwoordig Nederlands noemen. De oudste 'Oudnederlandse' woorden werden, volgens dit artikel, in de zesde eeuw geschreven en ze zijn verre van romantisch. Het zijn vooral juridische termen uit een wettekst die waarschijnlijk in Noord-Frankrijk is opgesteld. Daar werd namelijk in de zesde eeuw een vorm van Nederfrankisch (een Germaanse taal) gesproken. Dit Nederfrankisch is een van de talen die ten grondslag ligt aan het Nederlands.

De meeste woorden hebben op het eerste gezicht weinig meer te maken met het Nederlands dat we nu kennen. 'Andarstrippi' betekent bijvoorbeeld andermans land (letterlijk: strook). En 'ferthbero' een brenger van levensgevaar. Maar de tekst bevat ook woorden die nog altijd in het Nederlands voortbestaan: moord (morther), vier (fither), vogel (focla), haan (hano), horige (horigo), vee (fe) en dorpel (durpello).

Met een beetje gepuzzel is de betekenis van een woord nog wel te achterhalen. Neem nu het woord 'brioruoro' wat brijroerder betekent. Het wordt vermeld in een paragraaf die gaat over het verminken van vingers: "Als de wijsvinger waarmee men de boog schiet, wordt afgeslagen, in de volkstaal 'brijroerder', is de boete 35 schellingen." Dat brijroerder wijsvinger betekent klinkt best logisch want áls je met een vinger in de brij roert, doe je dat natuurlijk niet met je pink!

Het krabbeltje van de Vlaamse monnik werd lange tijd als oudste geschreven Nederlandse zin beschouwd. Het is natuurlijk ook een prachtig verhaal, een mooi romantisch begin van de Nederlandse taal. Maar aan deze illusie kwam een einde toen bleek dat er woorden zijn die nog ouder zijn. We kunnen alleen maar hopen dat er eens een nog oudere tekst gevonden wordt met een romantische boodschap voor een geliefde, zodat wij ons romantische begin weer terug krijgen.