tvcn Tolk - en Vertaalcentrum Nederland

Vragen of tolk reserveren?

Bel: 088 255 52 22

Nederlandse dialecten: Twents

  • Geplaatst door TVCN |
  • 13-10-2016

Een dialect is geen taal op zich, maar in de taalkunde de benaming voor een taalvariëteit die niet als standaardtaal geldt. En al is Nederland maar een klein land, dialecten hebben wij in overvloed. Zo ook het Twents!

Eerder hebben wij al de prachtige, doorgaans herkenbare, Amsterdamse en Haagse dialecten onder de loep genomen. Het Twentse dialect is wellicht iets minder herkenbaar (niet te verwarren met een Twents accent), maar evengoed zo mooi!

Erkende streektaal
Nederland kent drie erkende streektalen: Limburgs, Fries en Nedersaksisch. Het Twents is een Nedersaksisch dialect. Het Nedersaksisch, ook in Duitsland officieel als streektaal erkend, bestaat uit een groep niet-gestandaardiseerde Nederduitse dialecten die voornamelijk worden gesproken in het noordelijke deel van Duitsland en in Nederland in de provincies Groningen, Drenthe, Overijssel, de Gelderse gewesten Veluwe en Achterhoek en de Stellingwerven in het zuiden van Friesland.

Twents versus ABN
In de meeste Twentse gemeenten wordt Twents gesproken, op enkele uitzonderingen na: de meest westelijke plaatsen hebben een Sallands dialect. Daarnaast kan er niet worden gesproken van een homogeen dialect omdat woorden en uitdrukkingen per stad of dorp kunnen verschillen. Bovendien verliest het Twents generatie op generatie terrein omdat steeds meer ouders ervoor kiezen hun kinderen op te voeden met algemeen beschaafd Nederlands (ABN). Vooral in de steden Hengelo, Almelo en Enschede heeft het Twentse dialect meer en meer plaatsgemaakt voor ABN, al is een Twents accent doorgaans nog wel hoorbaar (denk aan cabaretier Herman Finkers en zangeres Ilse de Lange).

Zoals gezegd moet het echte Twentse dialect het steeds meer afleggen tegen het ABN, toch zegt ongeveer 70 procent van de Twentenaren het Twents te beheersen en in het dagelijks leven te gebruiken. Veel ouderen kiezen er wel voor om hun kinderen met de 'gewone' Nederlandse taal op te voeden, onderling spreken zij echter wel Twents waardoor jongeren als het ware toch tweetalig worden opgevoed. Dit heeft als gevolg dat de Twentse jeugd veelal in 'codewisseling' spreekt; zij beginnen een zin in het Twents, maar eindigen in het Nederlands of vice versa.

Klanken
Hoewel het Twentse dialect, zoals gezegd, niet homogeen is en per plaats of dorp kan verschillen, zijn er wel een aantal basisklanken die in het algemeen onderscheiden kunnen worden:

  • aa => ee: paard wordt peerd
  • ie => ee: niet wordt neet
  • ij => ie: jij wordt iej
  • e => oo: koe wordt koo
  • ui => uu of oe: huis wordt huus of hoes

Typisch Twents
Tot slot nog een aantal alledaagse uitdrukkingen en woorden in typisch Twents.

Achter oet'n hals proaten: bekakt praten
Da krie'j d'r van: dat komt ervan
Disse weg is richter: dit is een kortere weg
Zo dik as doezend man: dronken
Stuk mien niks: ik kan er niet mee zitten
Ik wit n'nens van: ik weet van niets
Ie bunt nie wies: je bent niet goed wijs
Gin pot zo scheef of n dekkel die wal past: op ieder potje past een dekseltje
Van mieg in ber noar driet in ber: van de regen in de drup
Woar bin ie west: waar ben je geweest
Woar geet op an: waar ga je heen
Wie trap em an: we gaan naar huis
Koetse: auto
Drietebuul: bangerik
Kunnegen: bekende
Poepkroet: bieslook
Boks: broek
Kort bie: dichtbij
Sloerig in 'n rakker: een kater hebben
Oônzeleg: gezellig
Jepsen: grappen maken
Leu: mensen
Scheuriezer: motorfiets
Onmeunig: ontzettend