tvcn Tolk - en Vertaalcentrum Nederland

Vragen of tolk reserveren?

Bel: 088 255 52 22

Taalleemte en onvertaalbare woorden

  • Geplaatst door TVCN |
  • 11-10-2016

Hebt u al eens voor een Engelse vriend het woord ‘gezelligheid’ proberen te vertalen? Lukt niet hè!? Het valt wel uit te leggen, maar een goede vertaling is er gewoonweg niet. Het dichtstbij komt ‘cosy’, maar dit woord dekt niet helemaal de lading.

Ook het woord ‘uitwaaien’ is een woord wat niet vertaald kan worden. Google maakt er in verschillende talen ‘frisse lucht’ van. En zo gaat de essentie van het woord compleet verloren. Elke taal heeft onvertaalbare woorden en ze zorgen altijd voor problemen bij vertalingen omdat ze gewoon niet bestaan in onze taal en er daarom een hele zin voor nodig is om een enkel woord te beschrijven. Er is zelfs een omschrijving voor dit probleem: ‘leemte in de taal’ of ook wel ‘lexicaal gat’.

Taalleemte
Een taalleemte komt niet alleen voor wanneer er geen vertaling is voor een woord uit een andere taal. Het komt ook voor in onze eigen taal. Zo kennen wij geen officieel woord voor de binnenkant van de elleboog. De medische benaming isepicondylus medialis, maar ook in de medische wereld spreken ze over de binnenkant van de elleboog. Voor het gemak wordt het ook wel elleboogholte of elleboogplooi genoemd, deze woorden zijn echter niet opgenomen in de Van Dale. En tot voor kort hadden wij ook geen naam voor het balkje wat je tussen de boodschappen van twee klanten legt aan de kassa van de supermarkt. Vrij recent is hiervoor het neologisme beurtbalkje bedacht.

Onvertaalbare woorden
Het Duitse woord fingerspitzengefühl gebruiken wij in Nederland ook vaak, maar een vertaling hebben we er niet voor. Het betekent een goed ontwikkeld gevoel of vaardigheid om een situatie juist in te schatten en erin op te treden. Nog zo'n onvertaalbaar Duits woord is drachenfutter. Letterlijk vertaald zou dit drakenvoer moeten zijn maar wat is drakenvoer dan? In het Duits is dit het bosje bloemen of cadeautje waarmee een man iets probeert goed te maken bij zijn vrouw. Prachtig toch dat onze oosterburen daar een enkel woord voor hebben?! Nog zo'n mooi woord is backpfeifengesicht, waarmee 'een gezicht waarop nodig geslagen moet worden' wordt bedoeld.

Ook veel Engelse woorden zijn soms lastig te vertalen. Het Engels is een zeer rijke taal met een enorme woordenschat. Waarvoor wij een enkel woord hebben, kunnen er in het Engels soms wel drie of vier zijn. En zo zijn er dus ook genoeg woorden te vinden waarvoor wij geen betekenis hebben. Ooit gehoord van het woord snorker? In het Engelse woordenboek uit 1808 wordt het omschreven als een belediging dat zoiets betekent als 'iemand die ruikt naar een hond'. Tegenwoordig wordt het woord ook gebruikt als synoniem voor penis. Of wat dacht u van chuffed? Het betekent heel blij, trots of gelukkig met jezelf.

Meer mooie voorbeelden zijn:

  • Prozvonit (Tsjechisch): naar een mobiele telefoon bellen en het één keer laten overgaan zodat de andere persoon terugbelt. Het bespaart kosten voor de eerste beller.
  • Shemomedjamo (Georgisch): Door blijven eten terwijl je al vol bent, gewoon omdat je het zo lekker vindt.
  • Iktsuarpok (Inuit): naar buiten gaan om te controleren of er iemand aan komt.
  • Tartle (Schots): aarzelen om iemand aan iemand anders voor te stellen omdat je zijn of haar naam vergeten bent.
  • Gagung (Kantonees): een man die weinig kans heeft om te trouwen of een gezin te starten wegens het éénkindbeleid in China.

We kunnen nog pagina's vol schrijven met onvertaalbare woorden. Wat we overigens al twee keer hebben gedaan. En misschien komen we nog wel een keer met een volgend deel. Dus als u nog leuke onvertaalbare woorden kent, laat het ons weten dan nemen wij uw bijdrage op in een volgende blog over dit onderwerp!

Lees ook: