tvcn Tolk - en Vertaalcentrum Nederland

Vragen of tolk reserveren?

Bel: 088 255 52 22

Uitgestorven taal Manx komt weer tot leven

  • Geplaatst door TVCN |
  • 7-04-2015

Het Manx-Gaelisch, ook wel gewoon Manx genoemd, is een taal die tot in de jaren ‘70 van de vorige eeuw werd gesproken op het eiland Man. Daarna werd de taal steeds minder gesproken en uiteindelijk door Unesco als uitgestorven verklaard. Nu schijnt de taal echter weer tot leven te komen.

Het Manx, een Goidelische taal, is taalkundig gezien het meest verwant aan het oude Iers-Gaelisch, met name het dialect van Ulster, de dialecten van Galloway en de variant van het Schots-Gaelisch zoals dat op de Hebriden wordt gesproken. Van alle Keltische talen is het Manx het meest beïnvloed door het Oudnoors, doordat vele Vikingen zich op het eiland Man vestigden. De taal is ontstaan rond de 5e eeuw en wordt door haar sprekers Gaelg Vanninagh genoemd.

In de 19e eeuw werd het Manx meer en meer overschaduwd door het Engels. De eilandbewoners begonnen hun kinderen in het Engels op te voeden met de opvatting dat het Manx snel onbruikbaar zou worden. Onder invloed van armoede, vond men dat Engels noodzakelijk was om buiten het eiland verder te kunnen komen. Rond 1901 beweerde nog maar 9,1 procent van de bevolking Manx te spreken en in de twee decennia daarna daalde dit cijfer volgens officiële tellingen naar 1,1 procent. De laatste echte moedertaalspreker stierf uiteindelijk in 1974. In 2009 werd de taal officieel als uitgestorven verklaard door Unesco.

Toch is het Manx nooit helemaal weggeweest. Door de decennia heen zijn er altijd mensen geweest die hebben gevochten om de taal te behouden. Bewijs hierover gaat zelfs terug tot 1897, toen mensen met interesse voor het Manx via een lokale krant werden opgeroepen een vergadering bij te wonen. Twee jaar later werd de ‘Manx Language Society’ opgericht. Eén van de grootste pioniers was Brian Stowell. Hij besloot in 1953 Manx te leren nadat hij een artikel van ene Douglas Faragher had gelezen, die klaagde over de snelle daling van zijn moedertaal. Stowell en Faragher, en een aantal andere mensen, brachten vervolgens verschillende weekenden door met het beluisteren van oude Manx tapes. Volgens Stowell waren de bewoners zelf het grootste obstakel, gezien het feit dat de bewoners de taal associeerden met armoede en in het Engels begonnen te communiceren. Er bestaat ook een gezegde ‘Cha jean oo cosney ping lesh y Ghailck’, wat zoiets betekent als ‘je zal geen stuiver verdienen met Manx’.

In de tweede helft van de jaren ’70 begonnen een aantal mensen het Manx toch weer als tweede taal te leren en volgens de Engelse krant The Guardian, beweren momenteel 1800 mensen dat ze Manx spreken, lezen en schrijven, hoewel niet altijd geheel vloeiend. Dit is onder meer te danken aan Bunscoill Ghaelgagh, een basisschool waar al 14 jaar lang bijna geheel in het Manx wordt lesgegeven. De school heeft elk jaar circa 70 leerlingen. En omdat hun kinderen Manx spreken, leren ook steeds meer ouders de taal.

Ook technologie speelt een rol in de terugkeer van de taal. Zo zijn er op YouTube video’s te vinden, podcasts met Manx lessen en wordt er in Manx getweet.

Het Man eiland heeft momenteel circa 86.866 inwoners. Als de opleving van het Manx zo blijft doorgaan, dan is het slechts een kwestie van tijd voordat de taal weer als levende taal wordt verklaard.