tvcn Tolk - en Vertaalcentrum Nederland

Vragen of tolk reserveren?

Bel: 088 255 52 22

Ondertitelen is een vak apart

  • Geplaatst door TVCN |
  • 1-10-2015

Hoewel we bij TVcN niet aan ondertiteling doen, is dit toch ook een vorm van vertalen en daarom de moeite waard om eens wat aandacht aan te besteden. Voor ons is het zo vanzelfsprekend dat films en tv-programma’s worden ondertiteld, dat we er niet meer bij stilstaan. Behalve als we zien dat een uitspraak verkeerd wordt ondertiteld.

Maar ondertitelen is echt een vak apart en veel minder makkelijk dan veel mensen geneigd zijn te denken. Het valt niet te ontkennen dat een ondertitelaar een goede kennis van zowel de brontaal als de doeltaal moet hebben. Maar dat is niet het enige. De ondertitelaar moet met nog veel meer dingen rekening houden.

Vanuit een taalkundig oogpunt zijn ondertitelingen onder te verdelen in twee soorten:

  1. Intralinguïstische ondertiteling; ook bekend als ondertiteling die voornamelijk is gericht op doven en slechthorenden, maar ook zeer nuttig is voor mensen die een vreemde taal leren.
  2. Interlinguïstische ondertiteling; de gesproken/geschreven boodschap van het originele product dat wordt vertaald in de taal van de doelgroep. Vanuit technisch oogpunt kan dit weer in twee soorten worden verdeeld:
    • Open ondertiteling; de ondertitels staan permanent op het scherm en kunnen niet worden uitgeschakeld.
    • Gesloten ondertiteling; de kijker kan zelf kiezen om de ondertitels in of uit te schakelen.

Vertalen van ondertitelingen is soms heel anders dan het vertalen van geschreven tekst. Wanneer een film of tv-programma wordt ondertiteld, kijkt de ondertitelaar naar het beeld en luistert zin voor zin naar de audio. Ondertitelen betekent namelijk niet dat alleen de dialoog moet worden vertaald. In een film kunnen ook andere betekenisvolle vormen van taal voorkomen, bijvoorbeeld brieven, bijschriften, opschriften en andere vormen van geschreven tekst die van belang zijn om een film goed te kunnen volgen. Wanneer in een film veel dialoog en geschreven tekst tegelijkertijd voorkomt, kan dit leiden tot een aantal lastige keuzes voor de ondertitelaar. In sommige gevallen interpreteert de ondertitelaar wat er wordt bedoeld in plaats van te vertalen hoe het wordt gezegd. Betekenis is dan belangrijker dan de letterlijke tekst. De ondertitelaar doet dit wanneer de dialoog moet worden verkort om een aanvaardbare leessnelheid te bereiken.

Daarnaast is de taak van de ondertitelaar lastig omdat ondertitelen gebeurt in een beperkte ruimte (ca. 37 karakters per regel en een maximum van twee regels) en tijd (ondertitels staan doorgaans niet langer dan 6 seconden op het scherm). Het resultaat is dat de inhoud van de dialoog vaak moet worden ingekort om als ondertiteling op het scherm te passen. En daarnaast moet het nog juist worden vertaald en zorgvuldig worden getimed zodat het klopt bij de dialoog op het scherm.

U ziet: ondertitelen is echt een vak apart. Dus de eerstvolgende keer dat we naar een spannende film kijken en de ondertiteling lezen, mogen we best wel eens stilstaan bij het werk wat de ondertitelaar heeft gedaan!