tvcn Tolk - en Vertaalcentrum Nederland

Vragen of tolk reserveren?

Bel: 088 255 52 22

Laat het spreekwoord herleven!

  • Geplaatst door TVCN |
  • 29-08-2013

Steeds minder mensen gebruiken nog spreekwoorden en daardoor gaat een stukje taalgeschiedenis verloren. Twee jonge taalliefhebbers vinden dit uiterst jammer en hebben daarom de handen ineen geslagen om het Nederlandse spreekwoord weer in ere te herstellen met het project Paarse Krokodillentranen.

Wilmar Versprille en Laurens Bosman (beide 29) zijn twee taalliefhebbers uit de communicatiewereld. Zij vinden dat taal van iedereen is en dat spreekwoorden niet veel waard zijn als niemand ze gebruikt. Spreekwoorden bestaan al eeuwen, maar de meeste spreekwoorden ontstonden rond de Gouden Eeuw. Bovendien zijn ze door de eeuwen heen amper aangepast. De uitdrukkingen die ooit gebruikt werden om iets ingewikkelds uit te leggen, zijn zelf onbegrijpelijk geworden. Versprille en Bosman bedachten daarom een spel: spreekwoorden weer bruikbaar maken door ze aan te passen aan deze tijd. Wat begon als een krabbel op een bierviltje, ontpopte zich tot Paarse Krokodillentranen.

Paarse Krokodillentranen
Onze spreekwoorden zijn nooit aangepast aan de moderne tijd en daarom begrijpen we ze vaak niet meer. Versprille en Bosman vonden het dus hoog tijd om de spreekwoorden op te poetsen en terug te brengen in onze spreektaal met het project Paarse Krokodillentranen, een online spel waarin zij op zoek gaan naar verse spreekwoorden. Met het spel willen zij nog dit jaar het spreekwoord weer helemaal terugbrengen in de volksmond.

Elke twee weken worden vijf bekende en minder bekende taalvirtuozen gevraagd een waardige opvolger te bedenken voor een gedateerd spreekwoord. Onder de woordkunstenaars bevinden zich schrijvers, rappers, cabaretiers, dichters, singer/songwriters en copywriters uit de reclamewereld, onder wie cabaretier Hans Teeuwen, columnist Jan Mulder en copywriter Antoine Houtsma (de bedenker van de paarse krokodil commercial van Ohra). Het oude spreekwoord en de vijf nieuwe versies worden gepubliceerd op Facebook. Zowel op Facebook als Twitter kan het publiek vervolgens stemmen op hun favoriete nieuwe versie van dat spreekwoord. De rondewinnaars gaan door naar de finale op 16 september waar bepaald wordt wie de Grootste Taalvirtuoos van Nederland is.

Contaminaties
Opvallend is dat wanneer mensen de moeite doen om een spreekwoord te gebruiken, dit vaak ook leidt tot grappige contaminaties. Een contaminatie is een verhaspeling van twee woorden of uitdrukkingen met een verwante betekenis, waardoor een verkeerd nieuw woord of een verkeerde nieuwe uitdrukking ontstaat.

Zo zei Willem van Hanegem ooit dat "trainers denken dat zij het vijfde wiel hebben uitgevonden" (verhaspeling van 'het vijfde wiel aan de wagen' en 'het wiel opnieuw uitvinden'), trok Frans Bauer "alle stoppen open" ('alle registers opentrekken' & 'alle stoppen slaan door'), zei Sophie Hilbrand dat iemand "voor het ootje werd gehouden" ('in het ootje genomen' & 'voor de gek gehouden'), had Felix Meurders het ooit over "buiten de boot plassen" (buiten de boot vallen & naast de pot plassen/piesen) en had Karin Bloemen het over "iemand de grond onder de voeten wegmaaien" ('iemand het gras voor de voeten wegmaaien' & 'de grond onder zijn voeten voelen wegzakken').

Andere veel voorkomende verhaspelingen zijn:

  • De som op de proef stellen: iemand op de proef stellen & de proef op de som nemen
  • Met samengeknepen tenen zitten: kromme tenen krijgen van iets & met samengeknepen billen zitten
  • Tot de grond toe afbreken: iets tot de grond toe afbranden & iets afbreken
  • Dat staat als een klok: dat staat als een huis & dat klinkt als een klok
  • De onderste steen moet boven water komen: de onderste steen boven krijgen & boven water komen
  • Iets achter de boeg hebben: iets voor de boeg hebben & iets achter de rug hebben
  • Iemand hoog inachten: iemand hoog hebben zitten & iemand hoog inschatten & iemand hoogachten
  • Ergens met smacht op wachten: met smart wachten op iets & ergens naar smachten

Kent u een grappige contaminatie? Deel deze dan met ons via de reactiemogelijkheid onderaan deze blog. De mooiste voorbeelden delen wij met een eervolle vermelding op onze Facebook-pagina!