tvcn Tolk - en Vertaalcentrum Nederland

Vragen of tolk reserveren?

Bel: 088 255 52 22

Huisarts in Vlaanderen gebruikt vooral informele tolk

  • Geplaatst door TVCN |
  • 29-05-2012

Uit het proefschrift van Stéphanie De Maesschalck, wetenschappelijk medewerker huisartsgeneeskunde aan de Universiteit Gent, blijkt dat huisartsen in Vlaanderen veel gebruik maken van informele tolken.

Ondanks dat, zijn dezelfde huisartsen wel van mening dat ze eigenlijk vaker professionele tolken moeten inschakelen. De Maesschalck promoveerde onlangs op onderzoek naar taal - en culturele diversiteit in de spreekkamer van huisartsen.

Voor haar onderzoek bezocht ze onder meer 191 consulten van huisartsen met migranten en nam deze op video op. Van tevoren had De Maesschalck het vermoeden dat culturele aspecten een grote rol zouden spelen in de communicatie tussen arts en patiënt, maar uit de eerste resultaten bleek dat taal een veel grotere rol speelde dan cultuur. De taalbeheersing van migranten bepaalt of patiënten hun zorgen, angst of twijfels uiten in een consult.

Daarom koos ze naast video-opnames ook voor diepteinterviews met huisartsen over taal en de inzet van tolken. Uit de vraaggesprekken bleek dat de inzet van informele tolken niet zozeer een expliciete keuze was, maar eerder een voldongen feit omdat de patiënt iemand meeneemt. Vaak een familielid of iemand anders uit het netwerk van de patiënt. Ze menen dat ze een gebrek aan respect zouden tonen om zo'n informele tolk dan niet te gebruiken. Dat is opmerkelijk omdat professionele tolken in Vlaamse wijkgezondheidscentra wel beschikbaar zijn. Met die informatie is het nog opmerkelijker te noemen dat er in alle 191 onderzochte consulten gebruik werd gemaakt van een informele tolk.

In een recent geplaatst interview van TVcN met professor Kees Laban, psychiater bij De Evenaar, Centrum voor Transculturele Psychiatrie, bleek al dat het werken met informele tolken de nodige problemen met zich meebrengt. Zo zouden patiënten in het bijzijn van familie minder vertrouwelijke informatie verstrekken. Informatie die van belang kan zijn voor het stellen van een juiste diagnose.

Uit het onderzoek van De Maesschalck blijkt eigenlijk hetzelfde. "De huisartsen vinden een informele tolk vooral praktisch: ze zijn er op het juiste moment, zonder geregel of kosten. Bovendien kennen ze de achtergrond van de patiënt, dat kan soms gemakkelijk zijn. Tegelijkertijd erkennen de huisartsen dat vertrouwelijkheid en geheimhouding in het geding kan zijn en zien dat als risico en ongewenst effect van de inzet van een informele tolk. Ook zeggen artsen zich bewust te zijn van mogelijke vertaalfouten. Ze vinden dat ze eigenlijk vaker gebruik zouden moeten maken van professionele tolken. In de praktijk kiezen ze daar alleen expliciet voor als ze een moeilijk gesprek voorzien, bijvoorbeeld omdat ze slecht nieuws moeten brengen of een ingewikkelde diagnose moeten uitleggen", zo meldt deze publicatie over het desbetreffende onderzoek. Artsen gaven in het onderzoek wel aan in aanwezigheid van een informele tolk niet al te diep op emoties in te gaan.

Uit de interviews bleek verder ook dat artsen in sommige omstandigheden naast letterlijke vertaling ook graag culturele aspecten vertaald zouden willen zien. Bijvoorbeeld omdat men niet weet hoe de patiënt de diagnose opvat of beleeft. Of omdat artsen vermoeden dat hun medisch advies een culturele 'hertaling' behoeft. Ze zien dit als een mogelijke extra taak voor professionele tolken, die dan een soort interculturele bemiddelaars of zorgconsulenten worden.

Gecoördineerde aanpak ontbreekt
De Maesschalck constateert dat kennis over verschillen in de gezondheidszorg bij migranten verbetert. Een gecoördineerde aanpak om de ongewenste verschillen en ongelijkheid tegen te gaan ontbreekt echter. Een betere aanpak is nodig, zo stelt ze, 'om gezien de toenemende diversiteit in onze samenleving gelijkwaardige zorg te bieden aan iedereen'.

Huisartsen in Nederland
Uit eerder onderzoek bleek dat ook in Nederland huisartsen vooral gebruik maken van informele tolken, meestal een familielid van de patiënt. Dit was het geval tot 2012 toen professionele tolken voor de gehele gezondheidszorg nog vergoed werden door het ministerie van VWS. Maar huisartsen wisten vaak niet van het bestaan van die, toen nog, gratis tolkendiensten. Dus maken ze gebruik van familieleden die meegaan, vaak kinderen van de patiënt.

Om hen bewust te maken van valkuilen bij het werken met een informele tolk kregen huisartsen een training. Via theatrale werkvormen kregen de huisartsen inzicht in hoe taalbarrières met patiënten werken en wat dit voor patiënten én informele tolken betekent. En ze leerden die inzichten direct in praktijk brengen, bijvoorbeeld door regelmatiger professionele tolken in te zetten. De training voor Nederlandse huisartsen en hun ervaringen zijn beschreven in het boek 'Als je niet begrijpt wat ik bedoel'. Hierin wordt de tolkenproblematiek in de zorg beschreven vanuit het perspectief van de patiënt, de tolk en de zorgverlener.


Bron: Mikado Kenniscentrum interculturele zorg, www.mikadonet.nl.