Blog

Interview met de heer Rusting over tolken in de GGZ

Geplaatst door tvcn | 15 maart 2012
Naar aanleiding van het afschaffen van de subsidie voor tolken en vertalers in de gezondheidszorg, hebben wij een aantal mensen geïnterviewd die in hun werk regelmatig met tolken moeten werken om hun cliënten/patiënten de juiste hulp of zorg te kunnen bieden. Zo ook de heer Tom Rusting. Hij werk als vrijwilliger voor Ypsilon in de regio Utrecht en besteedt een groot deel van zijn tijd aan Marokkaanse gezinnen waar één (soms meer) familieleden schizofrenie hebben. Dat doet hij samen met Indigo, onderdeel van de GGZ-instelling Altrecht. Voor de heer Rusting zijn tolken bij de gesprekken met de families onmisbaar.

Hoe ervaart u het werken met tolken?
Het is niet gemakkelijk. Niet voor de tolk, niet voor de anderstalige cliënt, niet voor de Nederlandstalige zorgverlener. De kwaliteit van de tolken wisselt wel enigszins. Sommige tolken vinden het moeilijk om zelf helemaal buiten het gesprek te blijven. Dat is ook moeilijk omdat cliënten vaak de tolk ook benaderen als een deelnemer in het gesprek in plaats van een neutrale vertaler. En de cliënt vergeet vaak om de tolk de tijd te geven om de woorden van de cliënt in het Nederlands te vertalen. De zorgverlener moet op zijn beurt beseffen dat hij zijn woordkeus moet afstemmen op het ontwikkelingsniveau van de cliënt en niet het ontwikkelingsniveau van de tolk. Anders wordt een moeilijk Nederlands woord, volkomen correct, vertaald in een moeilijk woord in de vreemde taal - dat de cliënt misschien helemaal niet kent in zijn eigen taal. Ik denk dat ik langzamerhand aardig bedreven ben geraakt in het werken met tolken.

Hebt u nu mensen onder behandeling met wie u echt niet kunt werken zonder tolk? En zo ja, hoe lost u dat nu op?
Ja, dat komt vaak voor. Wij ondersteunen vaak oudere allochtonen, ouders van mensen met een psychotische kwetsbaarheid/schizofrenie. Wanneer we zelf geen tolk meebrengen, dan wordt gewoonlijk een broer of zus van de patiënt ingeschakeld. Maar dat gaat vaak niet goed, ze kennen wel de taal maar ze kunnen niet tolken. Ze zijn vaak te 'bijdehand', ze gaan zelf het gesprek voeren, maar ze hebben dikwijls niet het niveau en de levenservaring om die rol goed te vervullen. Terwijl wij juist de ouders willen bereiken, want die hebben toch de leiding in het gezin.

We kennen een paar jonge Marokkaans-Nederlandse vrouwen, die als stagiaire met ons hebben meegewerkt en die goed zijn ingespeeld met ons. De families die we bezoeken waarderen hen erg, ze weten een brug te slaan tussen de twee culturen. We schakelen hen nog zoveel mogelijk in, en daarvoor krijgen ze een bescheiden vrijwilligersvergoeding.

Hoe denkt u zelf over het afschaffen van de vergoeding voor tolken en vertalers?
Penny wise en Pound foolish. Ik proef er een beetje een verwijt in: "ze hadden Nederlands moeten leren". Ikzelf vind het ook jammer dat ze dat niet hebben gedaan. Maar we kunnen toch niet tegen de ouders van een psychotische zoon zeggen dat ze eerst Nederlands moeten leren voordat we hen kunnen helpen? En het is al vaak wetenschappelijk bewezen dat de prognose van die zoon slechter is (met alle kosten van dien) als de ouders niet goed worden voorgelicht en worden ondersteund.

Wat denkt u dat er gaat gebeuren nu de vergoeding is afgeschaft?
Ik wil me graag beperken tot het onderwerp 'allochtone gezinnen met schizofrenie'. Bevolkingsstatistieken laten zien dat het aantal tweede generatie adolescente allochtonen in de komende jaren nog sterk zal toenemen. Schizofrenie manifesteert zich gewoonlijk voor het eerst laat in de puberteit; veel allochtone jongeren zullen in de komende jaren de 'gevaarlijke' leeftijd bereiken. Bij Marokkanen komt schizofrenie zeven keer zo vaak voor als bij autochtonen. Volgens sommige rapporten komt het bij Turken zelfs negen keer zo vaak voor. Voor de GGZ een uiterst moeilijke doelgroep, juist omdat de broodnodige samenwerking met de ouders zo moeizaam gaat. Een doelgroep die voor een belangrijk deel, als gevolg van hun psychose, ook grensoverschrijdend gedrag vertoont en daardoor ook het forensische circuit extra belast.

Ik vind het daarom uiterst belangrijk om door te gaan met de voorlichting aan en ondersteuning van die ouders. Ter wille van de ouders zelf, maar vooral ook ter wille van hun psychotisch kwetsbare zoons en dochters en ter wille van de maatschappij als geheel. Ik ben van mening dat we nóg vasthoudender en nóg inventiever moeten zijn om met dat werk door te gaan, ondanks deze belemmering en andere kortzichtige belemmeringen waarmee we worden geconfronteerd.

In sommige ziekenhuizen wordt nu via een iPad gewerkt met Google Translate. Wat vindt u van een dergelijke oplossing?
Ik geloof absoluut niet dat dat werkt. Af en toe neem ik wel eens een proef met een computervertaling tussen twee talen die ik zelf goed beheers: Nederlands en Engels. Die vertalingen zijn totaal onbruikbaar.

Wilt u zelf nog iets kwijt over dit onderwerp?
Ik ben op dit terrein actief als vrijwilliger. Ik moet een strategische keus maken: ik kan mijn energie steken in acties tegen het huidige overheidsbeleid, of ik kan mijn energie erin steken om ondanks dat overheidsbeleid er toch iets van te maken. Het heeft mijn persoonlijke voorkeur om voor de laatstgenoemde strategie te kiezen.